Πολύτιμη για την ανίχνευση τυχόν αλλαγών που συνδέονται με την ύπαρξη κακοήθειας στο στήθος, η αυτοεξέταση αποτελεί προϋπόθεση που αφορά την υγεία κάθε γυναίκας. Διαπιστώνοντας την παραμικρή μεταβολή έγκαιρα, η άμεση θεραπεία, αν πρόκειται για καρκίνο, θα αποδειχθεί σωτήρια.

Ο γυναικείος μαστός είναι όργανο με πλούσιο αδενικό ιστό, με αποτέλεσμα να επηρεάζεται εύκολα από τις διάφορες ορμονικές μεταβολές, ιδιαίτερα στη διάρκεια του γενετήσιου κύκλου, στην περίοδο της κλιμακτηρίου καθώς και μετά απ’ αυτή. Είναι γεγονός ότι πολλές γυναίκες αποφεύγουν τον προληπτικό έλεγχο από φόβο μην αποκαλυφθεί ότι έχουν κάποιο πρόβλημα. Και είναι αλήθεια, ότι αν ο καρκίνος του μαστού αποκαλυφθεί προτού δημιουργήσει ογκίδιο, είναι θεραπεύσιμος, ενώ όταν η βλάβη είναι προχωρημένη, οι προοπτικές για μακρόχρονη επιβίωση της γυναίκας δεν είναι αισιόδοξες. Χάρη στις δυνατότητες των σύγχρονων απεικονιστικών μεθόδων,  η παρουσία του καρκίνου του μαστού μπορεί να είναι ανιχνεύσιμη στο 92% των περιπτώσεων, πολύ πριν – πολλές φορές δύο ή και τρία χρόνια – να δημιουργηθεί ψηλαφητός κακοήθης όγκος. Αυτός είναι ο λόγος που η Διεθνής Επιστημονική Κοινότητα που ασχολείται με την πρόληψη και τη θεραπεία του καρκίνου του μαστού, συνιστά τον ετήσιο προληπτικό μαστογραφικό έλεγχο στις γυναίκες άνω των 40 ετών. Ταυτόχρονα είναι είναι ιδιαίτερα σημαντικό ο μαστογραφικός έλεγχος να πληρεί τις άριστες τεχνικές και φυσικές προϋποθέσεις κατά την εκτέλεσή του.

Τι πρέπει να γνωρίζετε

  • Εξετάζετε το στήθος σας κάθε μήνα. Οι περισσότεροι καρκίνοι αποκαλύπτονται για πρώτη φορά από τις ίδιες τις ασθενείς. Ο καρκίνος του μαστού που θα διαγνωστεί νωρίς και θα θεραπευτεί έγκαιρα και σωστά, έχει εξαιρετική πιθανότητα για απόλυτη ίαση. Αυτό σημαίνει ότι με την απλή αυτή εξέταση που θα κάνετε, η ίδια στους μαστούς σας κάθε μήνα, μπορείτε να προστατεύσετε τη ζωή σας.
  • Η κατάλληλη συχνότητα και η ενδεδειγμένη χρονική περίοδος για αυτοεξέταση, είναι μία φορά το μήνα, μία εβδομάδα περίπου μετά την αρχή της περιόδου, όταν το στήθος δεν είναι πλέον ιδιαίτερα διογκωμένο και ευαίσθητο. Μετά την εμμηνόπαυση, η αυτοεξέταση θα πρέπει να γίνεται την πρώτη μέρα κάθε μήνα. Μετά από υστεροκτομή ζητείστε από τον γιατρό σας να σας υποδείξει την κατάλληλη ημέρα για το σκοπό.
  • Εκτός από την αυτοεξέταση, να ελέγχεστε από το γιατρό σας μία φορά το χρόνο ή μία φορά στους έξι μήνες εάν θέλετε.
  • Κάνετε την πρώτη μαστογραφία στην ηλικία περίπου των 35 χρόνων. Μετά τα 40, ελέγχετε τους μαστούς σας μία φορά το χρόνο με μαστογραφία.
  • Πρέπει να γνωρίζετε ότι το 80 % των ψηλαφουμένων ογκιδίων στο μαστό, είναι καλοήθη ογκίδια.

Τρόποι εξέτασης

Στο ντους: Εξετάστε ιδανικά τους μαστούς σας κατά την διάρκεια του μπάνιου ή του ντους, που τα χέρια γλιστρούν ευκολότερα πάνω στο υγρό, σαπουνισμένο δέρμα. Με τα δάκτυλά σας τεντωμένα και ενωμένα μεταξύ τους, κινείστε το χέρι σας πάνω σε κάθε μέρος του μαστού σας. Χρησιμοποιείστε το δεξί χέρι για να εξετάσετε το αριστερό στήθος και το αριστερό χέρι για να εξετάσετε το δεξί στήθος. Ψάξτε για ογκίδια, εξόγκωμα ή σκλήρυνση του δέρματος.

Μπροστά στον καθρέφτη: Κοιτάξτε και επιθεωρείστε τα στήθη σας με τα χέρια σας κρεμασμένα στα πλάγια. Στη συνέχεια σηκώστε τα χέρια σας κρατώντας τα τεντωμένα από την πρόταση, μέχρι πάνω από το κεφάλι σας (ανάταση). Κοιτάξτε για κάθε αλλαγή στο περίγραμμα του κάθε στήθους, για κάθε λακκούβα πάνω στο δέρμα, αν υπάρχει κάποιο έκκριμα από τη θηλή ή αν υπάρχει κάποια αλλαγή στο σχήμα της θηλής. Στη συνέχεια βάλτε τα χέρια πάνω στους γοφούς σας και πιέστε προς τα κάτω δυνατά για να συσπάσετε τους θωρακικούς μυς. Το αριστερό και το δεξί σας στήθος δεν είναι σχεδόν ποτέ το ίδιο. Πολύ λίγες γυναίκες έχουν ακριβώς ίδιους μαστούς. Η συνηθισμένη επιθεώρηση δείχνει τι είναι φυσιολογικό για σας και θα σας ενισχύσει την εμπιστοσύνη στην αυτοεξέτασή σας.

Ξαπλωμένη: Ξαπλώνοντας για να εξετάσετε το δεξί σας στήθος βάλτε ένα μαξιλάρι ή μία διπλωμένη πετσέτα κάτω από το δεξί σας ώμο. Βάλτε το δεξί σας χέρι πίσω από το κεφάλι σας, για να  βοηθήσετε το άπλωμα του στήθους πάνω στο θώρακά σας. Χρησιμοποιείστε τα τρία μεσαία δάχτυλα του αριστερού σας χεριού, κρατώντας τα τεντωμένα, και πιέστε πάνω στο θώρακα το στήθος πραγματοποιώντας μικρές κυκλικές κινήσεις, έτσι ώστε να καλύψετε ολόκληρη την έκταση του μαστού. Μη σηκώσετε το χέρι σας από το στήθος σας μέχρι να συμπληρώσετε ολόκληρη την εξέταση. Ψάξτε για κάθε ογκίδιο ή εξόγκωμα ή κάθε αλλαγή η οποία δεν σας φαίνεται φυσιολογική. Εξετάστε επίσης την περιοχή της μασχάλης καθώς και την περιοχή κάτω από την κλείδα σας (πάνω από το στήθος). Τα σχεδιαγράμματα δείχνουν τον τρόπο κίνησης που προτιμούν οι γυναίκες ή οι γιατροί τους: Η κυκλική κίνηση, η οριζόντια κίνηση καθώς και η ακτινωτή κίνηση από τη θηλή προς την περιφέρεια και αντίθετα. Επιλέξτε τη μέθοδο που είναι ευκολότερη για σας και χρησιμοποιείστε τη κάθε φορά που εξετάζετε το στήθος σας. Τέλος, συμπιέστε τη θηλή του κάθε στήθους προσεκτικά, με τον αντίχειρα και τον δείκτη. Αν δείτε κάποιο έκκριμα, καθαρό ή με αίμα, συμβουλευτείτε αμέσως τον γιατρό σας. Αφού έχετε συμπληρώσει την εξετάση του δεξιού σας στήθους, εξετάστε το αριστερό σας, με το δεξί αυτή τη φορά, χρησιμοποιώντας την ίδια μέθοδο. Συγκρίνετε τα ψηλαφητικά ευρήματα του ενός στήθους με εκείνα του άλλου. Τι πρέπει να κάνετε αν ανακαλύψετε ένα ογκίδιο ή μία άλλου τύπου αλλοίωση. Εάν βρείτε ένα ογκίδιο ή μία διόγκωση κατά την διάρκεια της αυτοεξέτασης, είναι σημαντικό να επισκεφτείτε το γιατρό σας όσο το δυνατόν γρηγορότερα. Μην τρομοκρατηθείτε. Τα περισσότερα ογκίδια ή αλλαγές στο στήθος δεν είναι καρκίνοι. Μόνο όμως ο εξειδικευμένος γιατρός μπορεί να κάνει τη σωστή διάγνωση.

Θεραπεία

Από χειρουργικής πλευράς έχουμε σήμερα τη δυνατότητα εφαρμογής συντηρητικών επεμβάσεων, κυρίως όταν πρόκειται για όγκους μικρού μεγέθους, δηλαδή την τοπική αφαίρεση και την προσθήκη ακτινοθεραπείας, με άριστο αισθητικό  αποτέλεσμα. Σε αρκετές περιπτώσεις χρειάζεται να αφαιρεθεί ολόκληρος ο μαζικός αδένας (μαστεκτομή). Στην περίπτωση αυτή η πλαστική χειρουργική έχει τη δυνατότητα να αποκαταστήσει το μαστό με διάφορες μεθόδους (σιλικόνη, μυοδερματικοί κρημνοί) με πολύ καλά αποτελέσματα. Ανάλογα με τα ευρήματα, σε μερικές γυναίκες θα χρειαστεί να προστεθεί ακτινοθεραπεία και επιπλέον κάποια συστηματική θεραπεία, που μπορεί να είναι συνδυασμός φαρμάκων όπως χημειοθεραπεία ή ορμονοθεραπεία.

Παράγοντες κινδύνου

  • Το φύλο. Περίπου 75% των περιπτώσεων συμβαίνουν σε γυναίκες που δεν θεωρούνται να ανήκουν σε ομάδα υψηλού κινδύνου.
  • Η ηλικία. Περίπου 75% όλων των καρκίνων του μαστού δημιουργούνται σε γυναίκες μεγαλύτερες των 50 ετών.
  • Ιστορικό καρκίνου του μαστού σε κοντινούς συγγενείς (μητέρα, αδερφή).
  • Ατομικό ιστορικό. Η εμφάνιση καρκίνου στον ένα μαστό αυξάνει τον κίνδυνο για εμφάνιση και στον άλλο.
  • Η παράταση στην ηλικία της εμμηνόπαυσης.
  • Αρχή της περιόδου πριν από την ηλικία των 12 ετών.
  • Μεγαλύτερη ηλικία από τα 30 χρόνια κατά τη γέννηση του πρώτου παιδιού.
  • Γυναίκες που δεν γέννησαν ποτέ.
  • Σωματικό βάρος μεγαλύτερο από 40% του φυσιολογικού σας βάρους.

Ο μύθος για την ακτινοβολία

Οι ακτίνες Roentgen ή ακτίνες «X» που χρησιμοποιούνται στο μαστογράφο είναι πρακτικά αβλαβείς. Για να προκαλέσουν το ίδιο κοκκίνισμα του δέρματος του μαστού που προκαλεί ο ήλιος όταν κάνουμε ηλιοθεραπεία, απαιτούνται 400 περίπου μαστογραφίες, στον ίδιο μαστό. Άλλες βοηθητικές εξετάσεις είναι η χρήση υπερήχων στο μαστό και η μαγνητική τομογραφία που χρησιμοποιείται σε ειδικές περιπτώσεις.