Άμεσα συνδεδεμένο με τη γονιμότητα, το σπέρμα πρέπει να πληροί ορισμένες προϋποθέσεις ώστε να είναι γόνιμο. Η ποιότητά του όμως όπως και η γονιμοποιητική του ικανότητα, δεν έχουν καμία σχέση με μία καλή ή κακή στύση, με την αυξημένη ή τη μειωμένη ερωτική επιθυμία, με τη διάρκεια της επαφής ή τη συχνότητα των επαφών. Κι αυτό γιατί οι παράγοντες που επηρεάζουν την ποιότητα του σπέρματος, είναι ανεξάρτητοι από αυτούς που αφορούν στην ερωτική διάθεση ή στη στύση.

Η ανδρική γονιμότητα εξαρτάται από τη σωστή λειτουργία του ανδρικού αναπαραγωγικού συστήματος, το οποίο εξασφαλίζει αφενός την παραγωγή και την αποθήκευση των σπερματοζωαρίων και αφετέρου, την επιτυχή μεταφορά τους έξω από το σώμα, έτσι ώστε να είναι σε θέση να γονιμοποιήσουν.

Τώρα όσον αφορά το σπέρμα, αυτό αποτελείται από τα σπερματοζωάρια και το σπερματικό πλάσμα. Τα σπερματοζωάρια με μικρή ποσότητα υγρού παράγονται στους όρχεις και, στη συνέχεια, μέσω των σπερματοφόρων σωληναρίων οδηγούνται στις σπερματοδόχους κύστεις όπου και αποθηκεύονται. Από τις σπερματοδόχους κύστεις απελευθερώνονται με τον ανδρικό οργασμό μέσω του σπέρματος, το οποίο έχει ήδη παραχθεί 72 ημέρες πριν, όσο περίπου διαρκεί ένας κύκλος σπερματογένεσης.

Πότε ένας άνδρας θεωρείται γόνιμος

Το ανδρικό αναπαραγωγικό σύστημα, όπως ακριβώς και το γυναικείο, ελέγχεται από τη σωστή παραγωγή και δράση των ορμονών που ρυθμίζουν τη σπερματογένεση. Σε ένα πρώτο στάδιο, ο υποθάλαμος εκκρίνει την ορμόνη GnRH, η οποία επιδρώντας στην υπόφυση, προκαλεί την απελευθέρωση των ορμονών FSH και LH. Η FSH δρα στα κύτταρα Sertoli βοηθώντας στην ανάπτυξη των σπερματοζωαρίων στα σπερματικά σωληνάρια, ενώ η LH δρα στα κύτταρα Leydig, διεγείροντας την παραγωγή της κύριας ανδρικής ορμόνης, της τεστοστερόνης. Η τεστοστερόνη, είναι υπεύθυνη για την παραγωγή και την ωρίμανση των σπερματοζωαρίων, όπως επίσης και για την ανδρική σεξουαλική επιθυμία και ικανότητα, χωρίς όμως αυτά να συνυπάρχουν απαραίτητα.

Μιλώντας για τη γονιμοποιητική ικανότητα αυτή κάθε αυτή ενός άνδρα, θα πρέπει καταρχήν τα σπερματοζωάρια στο σπέρμα του να έχουν τα εξής χαρακτηριστικά:

  1. Ικανοποιητικό αριθμό

 Για τη σύλληψη, χρειάζεται η ένωση ενός μόνο σπερματοζωαρίου με ένα ωάριο. Οι όρχεις, όμως, παράγουν κάθε λεπτό 50.000 σπερματοζωάρια, τα οποία «αποθηκεύονται» μέχρι τη στιγμή που ο άνδρας θα εκσπερματίσει, οπότε και απελευθερώνονται εκατομμύρια σπερματοζωάρια. Τώρα αν αναρωτιέστε για ποιο λόγο ο οργανισμός παράγει τόσα σπερματοζωάρια, αφού ουσιαστικά χρειάζεται μόνο ένα, η απάντηση είναι ότι ένα μόνο του δεν θα κατάφερνε ποτέ να φτάσει στο στόχο του χωρίς τη βοήθεια των υπολοίπων. Τα ωάρια, για να προστατεύονται όταν απελευθερώνονται από τα ωοθηλάκια, περιβάλλονται από σκληρό κέλυφος. Το μπροστινό μέρος κάθε σπερματοζωαρίου, το «κεφάλι», έχει ένα κυστίδιο, που λειτουργεί σαν ένα «σφυράκι». Όσο περισσότερα σπερματοζωάρια, λοιπόν, υπάρχουν, τόσο περισσότερα «σφυράκια» θα χτυπάνε το κέλυφος, με αποτέλεσμα να εισέλθει το ένα και να γίνει η σύλληψη.

  1. Αυξημένη κινητικότητα

Αν δεν έχουν την απαιτούμενη κινητικότητα, τότε δεν θα καταφέρουν να φθάσουν ποτέ το ωάριο ώστε να καταφέρουν να εισέλθει κάποιο σπερματοζωάριο μέσα σε αυτό.

  1. Φυσιολογική μορφολογία

Είναι πιθανό αρκετά σπερματοζωάρια να μην έχουν φυσιολογική μορφή κι αυτό αποτελεί συχνά ένδειξη της ακατάλληλης γενετικής πληροφορίας που διαθέτουν ή να είναι αποτέλεσμα μιας κακής δομής, η οποία μπορεί με τη σειρά της να αποτελεί την αιτία της αργής τους κίνησης. Σύμφωνα με τα νεότερα δεδομένα, αρκεί το 15-20% των σπερματοζωαρίων να έχει καλή μορφολογία, για να μπορέσει να πραγματοποιηηθεί σύλληψη.

Επομένως, η ερωτική επιθυμία στο μόνο που συμβάλλει σε σχέση με τη γονιμότητα ενός άνδρα, είναι για να πραγματοποιηθεί η ερωτική πράξη με τη σύντροφο και να μπορέσει να την καταστήσει έγκυο, έχοντας όμως την αδιαπραγμάτευτη προϋπόθεση ενός υγιούς και επομένως, γόνιμου σπέρματος.

Ελέγξτε το σπέρμα σας, διαπιστώστε τη γονιμότητά σας

Το σπερμοδιάγραμμα είναι η βασικότερη εξέταση για τον έλεγχο του σπέρματος. Εξετάζοντας τον αριθμό, την κινητικότητα και τη μορφολογία του σπέρματος, ελέγχεται αν ο αριθμό των σπερματοζωαρίων είναι πάνω από 20εκ./ml, η επιθυμητή κινητικότητά τους είναι πάνω από 25% και αν έχουν φυσιολογική μορφολογία.

Για να αξιολογηθεί όμως σωστά το αποτέλεσμα ενός σπερμοδιαγράμματος, θα πρέπει να ισχύουν τα εξής:

  • να μην έχει προηγηθεί εκσπερμάτιση για τουλάχιστον 2 μέρες πριν την εξέταση, αλλά η αποχή να μην είναι μεγαλύτερη από 7 μέρες
  • να μην υπάρχει ιστορικό υψηλού πυρετού (>39οC) τους τελευταίους τρεις τουλάχιστον μήνες
  • να μην έχει γίνει χρήση φαρμακευτικών ή άλλων ουσιών που μπορεί να βλάψουν το σπέρμα περιστασιακά.

Αφού πραγματοποιηθεί η εξέταση, τα παθολογικά αποτελέσματα μπορεί να αναφέρουν:

  • Ασπερμία, απουσία υλικού ύστερα από εκσπερμάτιση.
  • Αζωοσπερμία, απουσία σπερματοζωαρίων στο δείγμα του σπέρματος.
  • Κρυπτοαζωοσπερμία, παρουσία μερικών σπερματοζωαρίων μόνο ύστερα από φυγοκέντριση του δείγματος.
  • Υποσπερμία, μικρός όγκος σπέρματος.
  • Ολιγοσπερμία, μικρός αριθμός σπερματοζωαρίων (<15Χ106 σπερματοζωάρια/ml ή <39Χ106 σπερματοζωάρια συνολικά, σύμφωνα με τις τελευταίες οδηγίες του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας 2010).
  • Ασθενοσπερμία, αυξημένη παρουσία σπερματοζωαρίων με ανώμαλη μορφή (<4% σπερματοζωάρια με φυσιολογική μορφή, σύμφωνα με τις τελευταίες οδηγίες του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας 2010.
  • Τερατοσπερμία, μειωμένη κινητικότητα σπερματοζωαρίων (<32% προωθητική κινητικότητα, σύμφωνα με τις τελευταίες οδηγίες του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας 2010).
  • Νεκροσπερμία, παρουσία στο δείγμα μόνο νεκρών σπερματοζωαρίων.

Οι φυσιολογικές τιμές των παραμέτρων του σπέρματος,  σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, (W.H.O., 2010 5η έκδοση), έχουν ως εξής:

  • Όγκος: 1,5 ml ή μεγαλύτερος
  • Οξύτητα (pH): ≥7.2
  • Λευκά αιμοσφαίρια: <1Χ106
  • Συγκολλημένα σπερματοζωάρια: <50%
  • Αριθμός ανά ml: άνω των 15.000.000
  • Ολικός αριθμός: άνω των 39.000 000
  • Κινητικότητα: 40% ή και μεγαλύτερη (περιλαμβάνει το σύνολο της αρίστης και μετρίας κινητικότητας)
  • Μορφολογία: άνω του 5% φυσιολογικές μορφές

Ωστόσο, φυσιολογικό μπορεί να θεωρηθεί ένα σπέρμα που έχει οριακές παραμέτρους, μετά από εκτίμηση του θεράποντος ιατρού. Σε περίπτωση κάποιου μη φυσιολογικού αποτελέσματος, για την τελική αξιολόγηση των παραμέτρων θα πρέπει να γίνουν 2 τουλάχιστον επαναληπτικές εξετάσεις στο ίδιο εργαστήριο ανά 15θήμερο.

Σε περίπτωση παθολογικών ευρημάτων ή δεν επιτυγχάνεται εγκυμοσύνη, θα πρέπει να γίνουν και οι ακόλουθες εξετάσεις:

  • Doppler οσχέου
  • Ορμονικός έλεγχος
  • Κατακερματισμός του DNA των σπερματοζωαρίων
  • Μοριακή ανίχνευση (PCR) χλαμυδίων, ουρεοπλάσματος, μυκοπλάσματος
  • Εξέταση καρυότυπου αίματος
  • Έλεγχος για κυστική ίνωση

Μειωμένη ερωτική διάθεση

Χωρίς να αποτελεί απαραίτητα ένδειξη υπογονιμότητας, η διαταραχή σεξουαλικής επιθυμίας με τη μορφή της έλλειψης ή της απουσίας επιθυμίας, μπορεί να οφείλεται σε:

  • περιστασιακό ή χρόνιο στρες, άγχος, στενοχώρια, κατάθλιψη, έκφραση εχθρότητας και δυσφορίας προς τη σύντροφο
  • ασθένειες όπως ο διαβήτης, οι καρδιοπάθειες, η νεφρική ανεπάρκεια, τα ηπατικά προβλήματα, ο καρκίνος, οι νευρικές παθήσεις και οι τραυματισμοί
  • ορμονικούς παράγοντες, όπως τα μειωμένα επίπεδα τεστοστερόνης, οι ανωμαλίες της υπόφυσης και του υποθάλαμου στον εγκέφαλο, ο υποθυρεοειδισμός
  • φαρμακευτικές αγωγές που συμπεριλαμβάνουν αντιυπερτασικά, αντικαταθλιπτικά, κατασταλτικά του κεντρικού νευρικού συστήματος, αλλά και μακροχρόνιες φαρμακευτικές αγωγές με ανοσοκατασταλτικά, κυτταροστατικά, κ.ά.
  • κατάχρηση αλκοόλ και άλλων εθιστικών ουσιών ή ναρκωτικών οι οποίες επηρεάζουν τις γενικότερες λειτουργίες του ανθρώπου και αναπόφευκτα την ένταση της ερωτικής επιθυμίας
  • σεξουαλικά προβλήματα αυτά καθαυτά, όπως η στυτική δυσλειτουργία, η πρόωρη ή η καθυστερημένη εκσπερμάτιση.